Czym jest „Kino nieme (E-book)” i dlaczego warto je mieć pod ręką
Kino nieme (E-book) to pierwszy tom szeroko zakrojonej, czterotomowej Historii kina, przygotowywanej w Instytucie Sztuk Audiowizualnych Uniwersytetu Jagiellońskiego. Książka powstała pod redakcją Tadeusza Lubelskiego, Iwony Sowińskiej oraz Rafała Syski i ma ambicję działać jednocześnie jak podręcznik, kompendium oraz punkt wyjścia do dalszych studiów. Zamiast opierać się na jednej, „zamkniętej” narracji, autorzy rozpisują dzieje kina w sposób, który uwzględnia zarówno nowe źródła, jak i aktualne podejście do oceny oraz interpretacji zjawisk filmowych.
W praktyce oznacza to lekturę, która uczy rozumienia historii kina: od narodzin i mechanizmów widzenia, przez pierwsze kinematografy, aż po narodowe szkoły, wytwórnie i style. To także propozycja dla tych, którzy chcą wejść w temat nie tylko od strony fabuły czy ciekawostek, ale z perspektywy sztuki, teatru i kultury audiowizualnej.
Warto podkreślić, że w ciągu najbliższego pięciolecia planowane są kolejne tomy: kino klasyczne, kino epoki nowofalowej oraz kino współczesne. Jeśli więc budujesz własną bibliotekę do nauki i pracy, Kino nieme (E-book) jest naturalnym startem.
Od parahistorii obrazu w ruchu po pierwsze kinematografie
Tom otwiera część poświęcona pytaniu „skąd się (nie) wzięło kino”. To rozdział, który nie traktuje historii wynalazku jako pojedynczego odkrycia w jednym momencie, lecz pokazuje drogę prowadzącą do kina poprzez lustra, spektakle cieni, mechanizację widzenia i fascynacje fantasmagorią. W ten sposób czytelnik poznaje, jak kształtowały się warunki dla obrazu w ruchu: od światła i ruchu, po myślenie o projekcji jako o sposobie organizowania świata na pokaz.
Wątki te prowadzą do kolejnych rozdziałów, gdzie pojawiają się kluczowi twórcy i przełomowe postacie. Jednym z filarów tomu jest część poświęcona Lumière i Georges’owi Méliès. Tadeusz Lubelski omawia rolę Louisa Lumière’a jako wynalazcy kinematografu, ale też jako autora i producenta, a następnie przechodzi do Mélièsa – od sztuk magicznych po mistrzostwo „kinematografu atrakcji”. To zestawienie porządkuje spojrzenie na kino jako technologię oraz jako praktykę artystyczną.
W tej części widać, że Kino nieme (E-book) nie jest wyłącznie kroniką. To także opowieść o tym, jak zmieniały się cele twórców: raz liczyła się mechanika i rejestracja, innym razem — iluzja, widowiskowość i narracja budowana obrazem.
Wytwórnie, gatunki i filmowe ekosystemy: USA, Europa i różne drogi rozwoju
Jednym z największych atutów tomu jest panoramowy charakter. Czytelnik poznaje początki kina amerykańskiego, gdzie szczegółowo omawiane są kolejne epizody i aktorzy branży. Rafał Syska prowadzi przez czasy Edison’a, Dicksona, White’a i Portera, a dalej przez realia trustu oraz wytwórnie takie jak Biograph, Vitagraph, Essanay, Selig czy Kalem. W tej logice pojawiają się też Nickelodeony, Hollywood, system gwiazd i starcie z problemami własności oraz kontroli nad produkcją.
Tom obejmuje również europejskie kinematografie narodowe w epoce la belle epoque – Francję, Wielką Brytanię i Włochy. Grażyna Stachowna opisuje m.in. rolę Pathé-Frères oraz Gaumont, a także miejsce Film d’Art i twórczość Louis’a Feuillade’a. Wątek francuskiego kina rozwija się dalej przez szkoły i style, a czytelnik dostaje wyraźny obraz tego, jak różne instytucje i osobowości wpływały na język filmowy.
W kolejnych rozdziałach pojawiają się także sylwetki i zjawiska, które porządkują epokę: David Wark Griffith uczy się opowiadać, a kino przechodzi od filmów dla Biograph do wielkich tytułów i prób dźwiękowych. Jest tu miejsce na filmowe „paradoksy historii”, czyli sytuacje, w których dzieło i kontekst społeczny tworzą napięcie interpretacyjne.
Skandynawia, Niemcy, Rosja i burleska: różnorodność epoki kina niemego
Skandynawia w tomie została ujęta jako przestrzeń odrębnych tradycji i rozwiązań. Tadeusz Szczepański omawia Danię, imperium Olsena, konkurencję, a także znaczenie Asty Nielsen i innych twórców. W dalszej części czytelnik trafia na wątki związane z Augustem Blomem, Forestem Holger-Madsenem, Benjaminem Christensenem oraz na szerszy obraz kina autorskiego, w tym twórczość Carla Theodora Dreyera.
W dziale dotyczącym filmu niemieckiego w epoce wilhelmińskiej i weimarskiej Tomasz Kłys prowadzi przez Ufa, ekspresjonizm oraz kino doby Nowej Rzeczowości. Pojawiają się też gatunki kina weimarskiego, w tym kammerspiel, a także omówienie weimarskiej krytyki i kultury filmowej.
Osobny rozdział poświęcony jest kinu Rosji carskiej i Związku Sowieckiego. Joanna Wojnicka pokazuje drogę od kina przedrewolucyjnego, przez emigrację i wojnę domową, aż po NEP i początki awangardy. W tej części centralne miejsce zajmują twórcy tacy jak Siergiej Eisenstein, Pudowkin i wytwórnia Mieżrabpom-Ruś, a także pytania o to, czy realizm oznacza bardziej sztukę, czy propagandę. Wreszcie pojawia się Aleksander Dowżenko i kino ukraińskie.
Hollywood, francuska impresja i awangardy: kino nieme jako laboratorium formy
Tom wchodzi też w temat burleski i przemysłu rozrywkowego. Iwona Sowińska opisuje przemysł na przełomie XIX i XX wieku, różne odmiany niemej komedii filmowej oraz ewolucję gagów. Wśród wątków pojawiają się Max Linder, Mack Sennett i Keystone, a także Charlie Chaplin, który – jak sugeruje narracja tomu – daje gagowi duszę. Dalej czytelnik śledzi kolejne etapy rozwoju, od Essanay po United Artists, a także sylwetki Harolda Lloyda i Buster’a Keatona.
Wątki hollywoodzkie rozwijają się w rozdziale Łukasza A. Plesnara. Omawiana jest „Wielka Piątka” i „Mała Piątka”, a także skandale obyczajowe oraz ukształtowanie MPPDA. Autor przechodzi przez role Cecil’a B. DeMille’a, Ericha von Stroheima, Lubitsch Touch, a także znaczenie Friedrich’a Wilhelma Murnau. Jest tu miejsce na skandynawską falę i na nazwiska łączące epokę niemej melodramatyki, przygody, westernów oraz wielkich widowisk.
Nie brakuje także rozdziałów o francuskiej szkole impresjonistycznej oraz o awangardzie we francuskim i niemieckim kinie niemym. Pojawia się film abstrakcyjny, dadaistyczny i surrealistyczny, a także kino czyste, dokument liryczny i eksperymenty narracyjne. To ważne, bo Kino nieme (E-book) pokazuje, że epoka niema nie była „tylko początkiem”, lecz pełnoprawnym etapem eksperymentu.
Dokument, inne kinematografie i ogrom materiału do nauki
Tom obejmuje także nieme kino dokumentalne. Jadwiga Hučkova omawia prehistorię dokumentu, rolę Roberta Flaherty’ego jako tropiciela odległych enklaw, a następnie eksperymenty Dzigi Wiertowa. W dalszej części pojawiają się początki filmu montażowego i reportażu oraz kontynentalna tradycja realistyczna: symfonie miast, w tym Joris Ivens. Jest też miejsce na brytyjską szkołę dokumentalną.
Rozdział „Inne kinematografie” poszerza perspektywę o kraje i regiony, które często bywają pomijane w skróconych opracowaniach. W tomie znajdziesz m.in. Chiny, Japonię, Indie, Hiszpanię, Turcję, Bałkany, a także Czechy i Słowację. Osobno uwzględniono Polskę, co domyka mapę historii kina w ujęciu międzynarodowym.
Całość została zaprojektowana tak, by działać jak baza lekturowa: jest tu miejsce na chronologie, propozycje lektur, filmografie, indeksy nazwisk i filmów oraz noty o autorach. Jeśli szukasz źródła, które pozwala uporządkować wiedzę i wracać do niej wielokrotnie, Kino nieme (E-book) spełnia tę rolę.
| Cecha | Dane |
|---|---|
| Nazwa | Kino nieme (E-book) |
| SKU | e62e4c3f91f3 |
| Cena | 20.26 zł |
| Podtytuł | Historia kina, tom 1 |
| ISBN | 978-83-242-1536-2 |
| Wydawnictwo | Universitas |
| Redaktorzy | Tadeusz Lubelski, Iwona Sowińska, Rafał Syska |
| Wydanie | 2 |
| Rok wydania | 2012 |
| Miejscowość | Kraków |
| Typ publikacji | ebook |
| Ilość stron | 964 |
| Języki publikacji | polski |
| Tematyka | Sztuka, Teatr Film |
Jak czytać ten tom: narzędzie do nauki i inspiracja dla miłośników filmu
„Kino nieme (E-book)” jest przygotowane w duchu podręcznika akademickiego, ale jego konstrukcja sprawia, że może być również czytane „po kawałku”. Rozdziały prowadzą od genezy i technologii, przez konkretne osoby oraz wytwórnie, aż po style, gatunki i praktyki dokumentalne. Dzięki temu łatwo budować własną ścieżkę: od historii wynalazku po analizę języka filmowego.
W praktyce możesz traktować tom jako punkt odniesienia do wykładów, seminariów lub własnych projektów badawczych. Rozbudowane spisy treści, chronologie i propozycje lektur ułatwiają poruszanie się po materiale oraz szybkie wracanie do wybranych wątków.
- Do nauki: uporządkowanie epoki kina niemego w ujęciu międzynarodowym i instytucjonalnym.
- Dla pasjonatów: szeroki kontekst historyczny i kulturowy, który pozwala oglądać filmy świadomiej.
Jeśli zależy Ci na źródle, które nie tylko zbiera fakty, ale też pokazuje mechanizmy rozwoju kina, Kino nieme (E-book) będzie jednym z najbardziej użytecznych elementów Twojej biblioteki.
