But w butonierce Bruno Jasieński – futurystyczny tom wierszy z 1921 roku
But w butonierce Bruno Jasieński to wyjątkowa pozycja, która przenosi czytelnika w sam środek polskiego futuryzmu. Książka, wydana w 1921 roku, należy do tych tytułów, które nie tylko opisują epokę, ale wręcz ją współtworzą – zrywając z tradycyjnym sposobem patrzenia na literaturę i język. Futuryzm, jak wiadomo, fascynował się miastem, cywilizacją, postępem oraz kulturą masową, a w tej twórczości te motywy dostają formę dynamiczną, nerwową i celowo „nieładną” w klasycznym rozumieniu.
Warto podkreślić, że w tej książce futuryzm nie jest jedynie tematem – to również metoda. Autor wybiera rozwiązania formalne oparte na zabawie słowem i na konwencji antyestetyzmu, dzięki czemu czytelnik ma wrażenie, że obcuje z literaturą, która porusza się szybciej niż dotychczasowe nawyki interpretacyjne.
Dlaczego ten tom stał się sztandarowym dziełem awangardy?
„But w butonierce” można potraktować jak manifest wiersza nowoczesnego: zamiast spokojnej opowieści pojawia się intensywność, dysonans i zaskoczenie. Futuryści lubili konfrontować odbiorcę z czymś, co nie mieści się w tradycyjnej estetyce – dlatego pojawiają się tu śmiałe metafory, brutalne zestawienia i hiperbole, które nie mają udawać realizmu, tylko tworzą własną rzeczywistość językową.
Styl Brunona Jasieńskiego wyróżnia się zręcznym łączeniem tradycyjnej formy literackiej z ekscentryczną metaforyką. To połączenie działa jak kontrast: czytelnik dostaje znajome ramy, ale wypełnione treścią celowo wykrzywioną, prowokującą, czasem wręcz agresywnie „nienaturalną”. Tak rozumiany obraz poetycki jest bliski futuryzmowi – bo nie chodzi w nim o dekorację, tylko o wstrząs i ruch.
Interesujący jest też sposób, w jaki autor adaptuje nowoczesne formy wypowiedzi. W poetyckim świecie Jasieńskiego pojawiają się techniki kojarzone z notatką reporterską czy zapisem telegraficznym, a nawet skojarzenia z montażem filmowym – co sprawia, że wiersz może działać jak seria krótkich ujęć, przeskoków i gwałtownych przejść.
Bruno Jasieński – twórca, który współtworzył futuryzm w Polsce
Za „But w butonierce” stoi postać o wyraźnie awangardowym profilu: Wiktor Bruno Zysman, bo tak brzmi jego pełne imię i nazwisko, był poetą, prozaikiem i dramaturgiem. Jako syn lekarza wyrastał w środowisku, które łączyło dyscyplinę i intelekt, ale jego droga szybko skręciła w stronę literackiej rewolty. W latach 1914–1918 mieszkał z rodziną w Moskwie, gdzie ukończył polskie gimnazjum i zetknął się z ideowo oraz formalnie nowoczesnym nurtem literackim.
Jego edukacja w Krakowie na Uniwersytecie Jagiellońskim obejmowała różne wydziały, co tylko poszerzało horyzonty. Z czasem stał się jednym z ojców założycieli polskiego futuryzmu, a jego rola nie ograniczała się do pisania wierszy. Jasieński współtworzył manifesty, które miały realnie pchać życie kulturalne w stronę „natychmiastowej futuryzacji”. W „Jednodniówce futurystuw” z 1921 roku pojawiły się jego główne manifesty: „Do narodu polskiego manifest w sprawie natychmiastowej futuryzacji życia” oraz „Manifest w sprawie poezji futurystycznej”.
Współtworzył też głośną jednodniówkę „Nuż w bżuhu”. To ważne tło, bo pokazuje, że „But w butonierce” nie powstało w próżni – to efekt ruchu, który miał własne postulaty i własny język formułowania idei.
Historia życia autora: od awangardy po tragiczny finał
Biografia Brunona Jasieńskiego jest równie dramatyczna jak jego twórczość. Urodził się 17 lipca 1901 r. w Klimontowie pod Sandomierzem, a zmarł 17 września 1938 r. w Moskwie. W 1937 roku, w czasie wielkiej czystki stalinowskiej, został aresztowany, skazany początkowo na zesłanie, a następnie na śmierć i rozstrzelany w więzieniu w Moskwie.
Przez długi czas okoliczności i data jego śmierci były nieznane, co dodatkowo podkreśla, że historia tej literatury to nie tylko historia stylu, ale też historii ludzi. Czytając „But w butonierce Bruno Jasieński”, łatwiej zrozumieć, czemu w jego poezji tak mocno pobrzmiewa napięcie epoki: awangarda była wtedy nie tylko estetyką, ale też sposobem myślenia o świecie.
Jeśli interesują Cię inne dzieła autora, w kontekście futuryzmu często wymienia się m.in. „Pieśń o głodzie” (poemat 1922), „Ziemia na lewo” (zbiór wierszy 1924), „Nogi Izoldy Morgan” (1923), „Słowo o Jakubie Szeli” (1926), „Palę Paryż” (1929) czy „Zmowę obojętnych” (1937).
Dla kogo jest „But w butonierce” i jak czytać tę książkę?
„But w butonierce Bruno Jasieński” to propozycja dla osób, które chcą wejść w świat literatury awangardowej bez wygładzania. Jeśli lubisz teksty, które nie udają neutralnych, a zamiast tego prowokują, to ten tom będzie satysfakcjonujący. Futurystyczna poezja bywa wymagająca, bo nie dąży do „ładnego” obrazu – raczej do energii, tempa i zderzeń.
W praktyce pomaga czytanie po kawałkach: zatrzymanie się przy metaforach, zauważenie dysonansów i potraktowanie wiersza jak konstrukcji z elementów, które nie muszą się „spinać” w klasycznej logice. Gdy spojrzysz na tekst jak na montaż, szybciej złapiesz sens przeskoków i technik reporterskich czy telegraficznych, które przenikają styl Jasieńskiego.
- Jeśli interesuje Cię futuryzm i literatura awangardowa, ten tom jest jednym z kluczowych punktów.
- Jeżeli lubisz eksperymenty językowe i antyestetykę, „But w butonierce Bruno Jasieński” dostarcza ich w najlepszym wydaniu.
| Cecha | Wartość |
|---|---|
| Nazwa | But w butonierce Bruno Jasieński |
| SKU | 075880bf9255 |
| Cena | 7.92 zł |
| Charakterystyka | Tom wierszy Brunona Jasieńskiego (1921) – sztandarowe dzieło futuryzmu awangardowego |
W tej książce futuryzm jest widoczny w każdym wyborze: w tematach (miasto, cywilizacja, postęp, kultura masowa), w sposobie budowania obrazu oraz w celowej niechęci do tradycyjnej harmonii. Dlatego „But w butonierce Bruno Jasieński” nie jest lekturą „na spokojnie” – to raczej spotkanie z ruchem, który wciąż ma siłę oddziaływania.
Jeśli chcesz mieć w swojej domowej bibliotece tytuł, który pokazuje, jak literatura może przestawić akcenty i zmienić sposób mówienia o świecie, ten tom będzie znakomitym wyborem. But w butonierce Bruno Jasieński to pozycja dla ciekawych, odważnych czytelników, którzy szukają w tekście czegoś więcej niż tylko opowieści.
